Jak pozyskać środki na innowacje w firmie?

Współczesny krajobraz biznesowy w Polsce jest silnie zdominowany przez konieczność wdrażania innowacji, jednak wyzwania finansowe znacząco ograniczają tempo rozwoju przedsiębiorstw w tym zakresie. Z badań IQS na zlecenie Ayming Polska wynika, że jedynie 26% CFO w Polsce korzysta z dostępnych instrumentów finansowania innowacji. Aż 42% firm wskazuje na brak środków budżetowych jako największą barierę, a kolejne 18% zwraca uwagę na trudności w dostępie do finansowania zewnętrznego. Mimo szerokiej oferty ulg podatkowych, dotacji i programów unijnych, wielu przedsiębiorców nie wykorzystuje tych możliwości w praktyce. Poniżej znajdziesz przegląd kluczowych źródeł finansowania, strategii pozyskiwania środków oraz praktyk zwiększających szanse na rozwój innowacyjnych projektów.

Fundusze europejskie – najważniejsze źródło publicznego wsparcia innowacji

Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG) to sztandarowy program publicznego finansowania innowacji w Polsce (2021-2027). Jego kluczowym instrumentem jest Ścieżka SMART, zapewniająca kompleksowe wsparcie w obszarach: B+R, wdrażania innowacji, internacjonalizacji, rozwoju kompetencji, zazieleniania firmy i cyfryzacji. Program jest elastyczny dzięki strukturze modułowej – przedsiębiorstwa mogą budować wnioski według własnych potrzeb.

W przypadku dużych przedsiębiorstw przygotowano specjalną edycję Ścieżki SMART o budżecie 890 mln zł, gdzie każdy projekt musi obejmować moduł badawczo-rozwojowy, prowadzący do powstania innowacji produktowej lub procesowej. Dostępne są też dodatkowe moduły m.in. wdrożeniowe, infrastrukturalne, cyfrowe czy dotyczące rozwoju kompetencji.

Proces oceny wniosków Ścieżki SMART składa się z dwóch etapów:

• weryfikacja formalna i merytoryczna przez ekspertów na podstawie wniosku,
• spotkanie z ekspertami, ewentualne uzupełnienia i publikacja list rankingowych.

Programy dedykowane dla sektora MŚP

Dla mikro, małych i średnich przedsiębiorstw dostępne są liczne programy wsparcia. Oto kluczowe z nich:

• „Wdrażanie innowacji przez MŚP” – dofinansowanie do 10 mln zł na stworzenie innowacyjnych produktów lub wdrożenie nowych procesów. Zaadresowane do firm będących częścią ponadregionalnych powiązań kooperacyjnych;
• „Bony na innowacje” – wsparcie do 50 tys. zł (mały bon) i 100 tys. zł (duży bon) na zakup usług B+R oraz proinnowacyjnych;
• „Platformy startowe dla nowych pomysłów” – bezpłatną, indywidualną inkubację oraz do 600 tys. zł bezzwrotnego dofinansowania dla najlepszych startupów po zakończonym procesie inkubacji.

Minimalna wartość projektów ubiegających się o wsparcie wynosi 1 mln zł, a wymagany wkład własny to co najmniej 30%.

Ulgi podatkowe wspierające innowacyjność

System polskich ulg podatkowych dla innowatorów znacząco obniża koszty projektów B+R. Na uwagę zasługuje:

• Ulga IP Box – 5% preferencyjna stawka opodatkowania zysków z kwalifikowanych praw własności intelektualnej,
• możliwość łączenia z ulgą na B+R od 2022 roku,
• obowiązek prowadzenia szczegółowej ewidencji księgowej zdarzeń gospodarczych związanych z korzyścią podatkową.

Dzięki tym mechanizmom przedsiębiorcy mogą znacząco obniżyć efektywną stawkę podatkową do poziomu 5%, co zapewnia większą pulę środków na inwestycje w innowacje. Warunkiem jest m.in. tworzenie, rozwijanie lub ulepszanie własności intelektualnej na podstawie własnej działalności B+R oraz uzyskanie interpretacji organów skarbowych w trudniejszych przypadkach.

Kapitał prywatny i fundusze VC

Rynek venture capital w Polsce dynamicznie się rozwija, obejmując 130 aktywnych funduszy (stan na 2019), będących zarówno lokalnymi biurami międzynarodowych firm VC, jak i grupami z polskim zarządem. Fundusze dzielą się na trzy główne grupy:

• klasyczne fundusze VC,
• partnerstwa publiczno-prywatne,
• fundusze family office.

Dominującą formą prawną pozostaje alternatywna spółka inwestycyjna (ASI), oferująca elastyczność i umiarkowane regulacje dla aktywów poniżej 100 mln euro.

Intensyfikacja inwestycji VC następowała zwłaszcza w sektorze cyfrowym – w 2018 roku było to 178 mln euro. Rynek polski to ok. 3% europejskiego ekosystemu VC, a aktywność zagranicznych inwestorów stale rośnie.

Kredyty i inne instrumenty finansowe dla innowacji

Kredyt technologiczny z premią BGK stanowi kluczowe narzędzie do finansowania wdrożeń nowych technologii. Premia BGK może pokryć do 70% wydatków inwestycyjnych, a spłata kredytu może być rozłożona nawet na 20 lat. Intensywność wsparcia zależy od regionu realizacji oraz wielkości przedsiębiorstwa.

Alternatywą dla klasycznego finansowania jest faktoring, szczególnie chętnie wybierany przez małe firmy ze względu na brak długotrwałych i złożonych procedur oceny zdolności kredytowej oraz szybki dostęp do środków.

Współpraca z nauką – dodatkowe środki na innowacje

Współdziałanie z jednostkami badawczo-rozwojowymi daje nie tylko dostęp do wiedzy, ale również do środków publicznych. Najważniejsze formy współpracy to:

• zlecanie prac B+R,
• wspólne inicjatywy badawcze,
• inwestycje i wspólne przedsięwzięcia,
• obrót patentami i licencjami,
• proces dydaktyczny i szkolenia,
• publikacje, konferencje,
• wymiana pracowników.

NCBR oraz granty unijne (np. „Granty na Eurogranty”) intensywnie wspierają projekty międzynarodowe oraz transfer pozyskanej wiedzy do polskich przedsiębiorstw.

Komercjalizacja własności intelektualnej – strategia zwiększenia kapitału

Efektywne zarządzanie własnością intelektualną pozwala nie tylko chronić innowacje, ale również generować dodatkowe źródła finansowania. Najczęściej stosowane strategie to:

• licencjonowanie patentów lub znaków towarowych,
• rozwój i sprzedaż produktów/usług opartych na własnych rozwiązaniach,
• franczyza unikalnego modelu biznesowego,
• optymalizacja procesów produkcyjnych dzięki chronionym technologiom,
• partnerstwa strategiczne oparte na synergii know-how.

Proces aplikacji o środki na innowacje: etapy sukcesu

Skuteczne pozyskanie finansowania wymaga realizacji następujących kroków:

• analiza rzeczywistych potrzeb firmy i określenie celów projektu,
• zidentyfikowanie najlepszego programu dotacyjnego (monitorowanie stron rządowych, unijnych i regionalnych),
• przygotowanie dopasowanego, konkurencyjnego wniosku – precyzyjne sformułowanie celu, wartości rynkowej i korzyści,
• szczegółowa kalkulacja budżetowa oraz plan wdrożenia,
• kompletna i zgodna z wytycznymi dokumentacja.

Firmy z najwyższym potencjałem innowacyjnym i profesjonalnym zapleczem aplikacyjnym mają największe szanse na uzyskanie wsparcia.

Rola CFO w procesie finansowania innowacji

CFO w polskich firmach odgrywają kluczową rolę w planowaniu strategii finansowania innowacji – aż 75% jest bezpośrednio zaangażowanych w pozyskiwanie środków zewnętrznych. Od fachowej wiedzy i doświadczenia dyrektora finansowego zależy wybór optymalnych instrumentów, przygotowanie dokumentacji oraz uwzględnienie inwestycji i instrumentów proinnowacyjnych w całościowej strategii rozwoju.

Inkubatory i akceleratory – kompleksowe wsparcie dla startupów

Początkujące firmy mogą skorzystać z kompleksowych usług inkubatorów i akceleratorów, oferujących m.in.:

• preferencyjne warunki najmu powierzchni biurowej lub coworkingowej,
• bezpłatny dostęp do sal konferencyjnych na wydarzenia proinnowacyjne,
• mentoring i sieci kontaktów biznesowych budowane przez praktyków,
• szkolenia, warsztaty i konsultacje merytoryczne,
• wsparcie przy pozyskiwaniu pierwszego finansowania oraz tworzeniu MVP produktów.

Platformy startowe dla nowych pomysłów umożliwiają indywidualne programy inkubacyjne i dostęp do bezzwrotnego finansowania w wysokości do 600 tys. zł dla najlepszych projektów.

Sektorowe i regionalne różnice w dostępności finansowania

System wsparcia innowacji w Polsce jest silnie zróżnicowany terytorialnie i branżowo. Na przykład:

• województwo małopolskie – rozbudowany program „Bony na innowacje”,
• Polska Wschodnia – preferencyjne programy MŚP oraz platformy startowe,
• akceleratory branżowe specjalizujące się m.in. w zdrowiu, budownictwie ekologicznym, przemyśle spożywczym, przemysłach 4.0 oraz gamedevie.

Specjalne wsparcie dla biotechnologii i technologii krytycznych zapewniają dedykowane ścieżki STEP FENG.

Bariery i wyzwania w pozyskiwaniu środków na innowacje

Mimo bogactwa instrumentów wsparcia, firmy w Polsce najczęściej napotykają na bariery:

• brak środków budżetowych,
• trudności w uzyskaniu finansowania zewnętrznego,
• skomplikowane lub długotrwałe procedury aplikacyjne,
• niewystarczająca wiedza o dostępnych programach,
• problemy z weryfikacją lub interpretacją przepisów podatkowych,
• długi czas oczekiwania na rozpatrzenie wniosku (np. do 180 dni w konkursie Ścieżka SMART),
• wysoka poprzeczka innowacyjności wymagana w niektórych programach.

Przygotowanie skutecznych wniosków wymaga specjalistycznej wiedzy i czasu, a profesjonalna dokumentacja znacząco zwiększa szanse uzyskania wsparcia.

Przyszłość finansowania innowacji w Polsce

Polska to jeden z kluczowych hubów innowacji w Europie Środkowo-Wschodniej, a rynek finansowania innowacji przechodzi dynamiczne zmiany. Rośnie udział kapitału prywatnego, coraz więcej funduszy VC przeprowadza kolejne rundy inwestycyjne bez udziału państwa, a instrumenty publiczne są doskonalone pod kątem dostępności i wygody aplikowania.

W najbliższych latach oczekiwane są:

• usprawnienie procesów aplikacyjnych,
• większa przejrzystość informacji o programach wsparcia,
• rozwój instrumentów dla określonych branż (szczególnie deep-tech, biotechnologia, green-tech),
• rozbudowa współpracy międzynarodowej,
• upraszczanie i cyfryzacja procedur grantowych.

Skuteczność w zdobywaniu finansowania będzie zależeć od świadomego i strategicznego podejścia przedsiębiorców oraz efektywnego wykorzystania dostępnych instrumentów wsparcia.